بخشی از یک آیین نامۀ انضباطي: "آرايش صورت و مو به طور غير متعارف مانند تاتو كردن، بافتن مو و درست كردن مو به صورت تيغ تيغي، مانتوهاي نامناسب مانند مانتوهاي كوتاه بالاتر از زانو، مانتوهاي بلند داراي چاك بالاتر از زانو، مانتوهاي تنگ و چسبان و مانتو با رنگهاي تند و زننده و چادرهاي نامناسب مانند چادرهاي نازك و توری از مصاديق غير مجاز براي دختران است."
آئيننامه انضباطي دانشجويان که با هدف اتخاذ رويه واحد توسط وزارت علوم، تحقيقات و فنآوري صادر شده (13 آذر 1389) به مشخص كردن مصاديق غير مجاز پوشش دانشجويان دختر و پسر در دانشگاهها می پردازد. اين آئيننامه بر خلاف آیین نامههای اجمالی و کلی قبلی به مصاديق غير مجاز براي دختران و پسران اشاره دارد.
آئيننامه انضباطي دانشجويان که با هدف اتخاذ رويه واحد توسط وزارت علوم، تحقيقات و فنآوري صادر شده (13 آذر 1389) به مشخص كردن مصاديق غير مجاز پوشش دانشجويان دختر و پسر در دانشگاهها می پردازد. اين آئيننامه بر خلاف آیین نامههای اجمالی و کلی قبلی به مصاديق غير مجاز براي دختران و پسران اشاره دارد.
این آیین نامه و آیین نامههایی از این قبیل نه بر اساس دستورات شرع و نه مبتنی بر اقتضائات عرف متغیر جامعهی ایران بلکه بر بنیاد سبک زندگی بخش کوچکی از اسلامگرایان حاکم نوشته می شوند. این آیین نامهها حتی از سوی دختران و پسران بسیاری از مقامات امروز جمهوری اسلامی رعایت نمی شوند چه برسد به اقشاری که اصولا در دنیای متفاوتی با حاکمان زندگی می کنند. در دورهای روحانیت از حیث رهبری سیاسی مورد توجه اقشاری از جامعهی ایران قرار گرفت اما سبک زندگی آن (مثل اندرونی- بیرونی کردن فضای خانه، چادر سیاه، ازدواج زودهنگام فرزندان، خانه نشینی زنان، و تقلیل حیات دینی به رعایت احکام شریعت) هیچگاه الگوی اکثریت جامعه قرار نگرفته است.
سبک زندگی روحانیت ماقبل 1357
سبک زندگی روحانیت ماقبل 1357
آنچه امروز در بخش نامههای دولتی در مورد پوشش و آرایش عرضه می شود مبتنی بر سبک زندگی روحانیتِ ماقبل حاکم شدن است که وجهی خیالی و آرمانی یافته و جای پایی در عالم واقع ندارد. در دوران پیش ار انقلاب بهمن 1357 حتی بسیاری فرزندان روحانیون، چنین الگویی از زندگی را نمی پسندیدند و بر آن طغیان می کردند. حکومت جمهوری اسلامی از طریق این بخش نامهها که حتی از سوی خانوادهی بسیاری از صادر کنندگان رعایت نمی شوند در واقع به روحانیت سنتی که مردم را یک شکل و توده وار می خواهد اعلام می کند که این امور را جدی می گیرد.
نهی از مباح و دشواریهایش
نهی از مباح و دشواریهایش
بایدها و نبایدهای ذکر شده در این نوع بخشنامهها مخاطبان را از آنچه قانونا (و در موارد بسیاری) شرعا به خود آنها مربوط است و جرم و گناه تلقی نمی شود (مباح) باز می دارند. این بایدها و نبایدهای نامربوط و مداخله جویانه غیر از نقض حریم خصوصی افراد دارای سه اشکال تکنیکی هستند:
1) قابلیت اجرا ندارند. این آیین نامه می گوید:"آرايش صورت و مو به طور غير متعارف مانند تاتو كردن، بافتن مو و درست كردن مو به صورت تيغ تيغي، مانتوهاي نامناسب مانند مانتوهاي كوتاه بالاتر از زانو، مانتوهاي بلند داراي چاك بالاتر از زانو، مانتوهاي تنگ و چسبان و مانتو با رنگهاي تند و زننده و چادرهاي نامناسب مانند چادرهاي نازك و توري از مصاديق غير مجاز براي دختران است." اگر خانمی موهایش را ببافد و زیر مقنعه و چادر باشد مجریان از کجا متوجه این امر خواهند شد تا از آن جلوگیری کنند؟ اگر تاتوی خانم یا آقایی به اندازهی خال صورت باشد می توان افراد را برای ظاهرا داشتن خال مورد بازخواست قرار داد؟ چگونه می توان میان علائم طبیعی و غیر طبیعی تشخیص داد؟ آیا این گونه تذکرات و بعد مشخص شدن طبیعی بودن نشانهها موجب تمسخر مجریان نخواهد شد؟
2) مفاهیم کشدار در آنها وجود دارد که هم می تواند به فشار بیشتر و هم فشار کمتر، بسته به شرایط و مسئول اجرا، منجر شوند. به عنوان نمونه گفته می شود: "پوشيدن روسريهاي نازك، كوتاه و جوراب نازك، استفاده از دامن به جز براي افراد خاص مانند زنان باردار، شلوارهاي چسبان و كوتاه، طلا و جواهراتي كه مستلزم سوراخ كردن قسمتي از بدن هستند به جز گوشواره، بلند بودن ناخن بيش از معمول، استفاده از ناخن مصنوعي، كلاه بدون مقنعه، جواهرات ناخن يا طرحهاي هنري روي ناخن و لاك، استفاده از جواهرات و زيورآلات غير معمول مانند زنجير پا و نگينهاي دندان ممنوع است." مفاهیمی مثل نازک، بیش از حد معمول، چسبان، زننده، تند، نامناسب، و مانند آنها مفاهیمی نیستند که حد و حدود آنها روشن باشد و اگر اجرا کننده به عرف متوسل شود این امر ابتدای اجرا نشدن آنهاست چون عرف در حال تحول است و بسیاری از مباحات منع شده توسط اسلامگرایان عرفی هستند.
3) بسیاری از موضوعات به جای ارجاع به عرف در این متون به "شأن" ارجاع می شود که آن نیز از محدودهی مقامات خارج است و نمی توانند شأن و غیر شأن را تعریف کنند: "لباسها همواره بايد ساده و آراسته، با وضعيت مناسب و در شأن دانشگاه بوده و با لباسهاي ساير محيط ها نظير جشنها و محيط هاي تفريحي و ورزشي متفاوت و به دور از مدلهاي افراطي باشد؛ رنگ لباسها بايد متعادل بوده و تند و زننده نباشد بهگونهاي كه موجب جلب توجه نشود، لباسهاي مورد استفاده در دانشگاه بايد از مصاديق لباسهاي غير مجاز نباشد. كفشها بايد ساده و در شأن و منزلت دانشگاه باشد، كفشهاي صندل و دمپايي، پاشنههاي خيلي بلند (بالاي 5 سانتي متر)، پوتينهاي بلند (تا زانو) در صورتي كه بر روي شلوار پوشيده شود و كفشهايي كه در مهمانيها و مجالس ويژه استفاده ميشود در محيط دانشگاه نبايد پوشيده شود، پوشيدن جوراب در محيط آموزشي لازم است، رنگ جورابها و كفشها بايد متعادل بوده، تند و زننده نباشد. جواهر و زيورآلات مورد استفاده در محيط آموزشي بايد از مصاديق مجاز مانند حلقه ازدواج و ساعت باشد؛ استفاده از مواد معطر ملايم مجاز است."
استفاده از عطر در دهههای شصت و هفتاد ممنوع بود و امروز چون مقامات دولتی همه به سراغ عطر و اودکلن رفته اند این امر "تاحدی" مجاز اعلام شده است.
تشخیص این که هر کدام از موارد فوق مخالف شأن است یا نه به خود افراد بستگی دارد و مردم در این امور به هیچ دولتی وکالت نمی دهند و نمی توانند بدهند.
تبعیض بالسویه عدل است
1) قابلیت اجرا ندارند. این آیین نامه می گوید:"آرايش صورت و مو به طور غير متعارف مانند تاتو كردن، بافتن مو و درست كردن مو به صورت تيغ تيغي، مانتوهاي نامناسب مانند مانتوهاي كوتاه بالاتر از زانو، مانتوهاي بلند داراي چاك بالاتر از زانو، مانتوهاي تنگ و چسبان و مانتو با رنگهاي تند و زننده و چادرهاي نامناسب مانند چادرهاي نازك و توري از مصاديق غير مجاز براي دختران است." اگر خانمی موهایش را ببافد و زیر مقنعه و چادر باشد مجریان از کجا متوجه این امر خواهند شد تا از آن جلوگیری کنند؟ اگر تاتوی خانم یا آقایی به اندازهی خال صورت باشد می توان افراد را برای ظاهرا داشتن خال مورد بازخواست قرار داد؟ چگونه می توان میان علائم طبیعی و غیر طبیعی تشخیص داد؟ آیا این گونه تذکرات و بعد مشخص شدن طبیعی بودن نشانهها موجب تمسخر مجریان نخواهد شد؟
2) مفاهیم کشدار در آنها وجود دارد که هم می تواند به فشار بیشتر و هم فشار کمتر، بسته به شرایط و مسئول اجرا، منجر شوند. به عنوان نمونه گفته می شود: "پوشيدن روسريهاي نازك، كوتاه و جوراب نازك، استفاده از دامن به جز براي افراد خاص مانند زنان باردار، شلوارهاي چسبان و كوتاه، طلا و جواهراتي كه مستلزم سوراخ كردن قسمتي از بدن هستند به جز گوشواره، بلند بودن ناخن بيش از معمول، استفاده از ناخن مصنوعي، كلاه بدون مقنعه، جواهرات ناخن يا طرحهاي هنري روي ناخن و لاك، استفاده از جواهرات و زيورآلات غير معمول مانند زنجير پا و نگينهاي دندان ممنوع است." مفاهیمی مثل نازک، بیش از حد معمول، چسبان، زننده، تند، نامناسب، و مانند آنها مفاهیمی نیستند که حد و حدود آنها روشن باشد و اگر اجرا کننده به عرف متوسل شود این امر ابتدای اجرا نشدن آنهاست چون عرف در حال تحول است و بسیاری از مباحات منع شده توسط اسلامگرایان عرفی هستند.
3) بسیاری از موضوعات به جای ارجاع به عرف در این متون به "شأن" ارجاع می شود که آن نیز از محدودهی مقامات خارج است و نمی توانند شأن و غیر شأن را تعریف کنند: "لباسها همواره بايد ساده و آراسته، با وضعيت مناسب و در شأن دانشگاه بوده و با لباسهاي ساير محيط ها نظير جشنها و محيط هاي تفريحي و ورزشي متفاوت و به دور از مدلهاي افراطي باشد؛ رنگ لباسها بايد متعادل بوده و تند و زننده نباشد بهگونهاي كه موجب جلب توجه نشود، لباسهاي مورد استفاده در دانشگاه بايد از مصاديق لباسهاي غير مجاز نباشد. كفشها بايد ساده و در شأن و منزلت دانشگاه باشد، كفشهاي صندل و دمپايي، پاشنههاي خيلي بلند (بالاي 5 سانتي متر)، پوتينهاي بلند (تا زانو) در صورتي كه بر روي شلوار پوشيده شود و كفشهايي كه در مهمانيها و مجالس ويژه استفاده ميشود در محيط دانشگاه نبايد پوشيده شود، پوشيدن جوراب در محيط آموزشي لازم است، رنگ جورابها و كفشها بايد متعادل بوده، تند و زننده نباشد. جواهر و زيورآلات مورد استفاده در محيط آموزشي بايد از مصاديق مجاز مانند حلقه ازدواج و ساعت باشد؛ استفاده از مواد معطر ملايم مجاز است."
استفاده از عطر در دهههای شصت و هفتاد ممنوع بود و امروز چون مقامات دولتی همه به سراغ عطر و اودکلن رفته اند این امر "تاحدی" مجاز اعلام شده است.
تشخیص این که هر کدام از موارد فوق مخالف شأن است یا نه به خود افراد بستگی دارد و مردم در این امور به هیچ دولتی وکالت نمی دهند و نمی توانند بدهند.
تبعیض بالسویه عدل است
برای متهم نشدن به تبعیض جنسیتی علیه خانمها، مصاديق غيرمجاز براي پسران نیز اعلام شده است: "استفاده از كراوات و پاپيون، استفاده از البسه زنانه، شلوارهاي كوتاه، چسبان، تنگ و نازك، استفاده از زيورآلات، گردن بند، زنجير، مچبند، دستبند، گوشواره، لاك و انگشتر طلا (به استثناي حلقه ازدواج) و استفاده از رنگها و آرايشهاي مو به صورت تند و زننده ممنوع است. بلند بودن مو بيش از حد معمول به طوري كه از يقه لباس پايينتر بيايد، استفاده از كلاه ورزشي، كلاههاي نامتناسب با محيط دانشگاه، برداشتن ابرو، تاتو و رنگ كردن آن، لباسهاي اندامي مردانه، تنگ و چسبان با آستين خيلي كوتاه مانند حلقهاي يا ركابي مصاديق غير مجاز براي پسران دانشجو است."
برخی از امور نیز برای هر دو جنس ممنوع است: "مچبندهاي دست و پا غير متعارف كه داراي نقوش زننده، علائم گروههاي ضد اسلام، ضد انقلاب و ضد اخلاق و يا رنگدار، پولكدار، چراغدار، قفلدار و زنجير دار هستند، استفاده از پيشانيبند، شال و دستمال گردن، كمربند، انگشتر و كيفهايي كه داراي نقوش و نوشتههايي با حروف لاتين و زننده يا داراي علامت گروههاي ضد اسلام، ضد انقلاب و ضد اخلاق باشد، ممنوع است. استفاده از لباسهايي كه روي آن تصاوير زن، الفاظ ركيك، عبارات عاشقانه و مبتذل، تصاوير فكاهي، پوچ و بيمعنا، شعارهاي قومي و نژادي، آرم و نشانههاي ضد اسلام، ضد انقلاب و گروههاي خاص حاوي تبليغات تجاري كه بر اساس هنجارهاي اجتماعي ميتواند زننده يا توهينآميز تلقي شوند يا محيط آموزشي را خصمانه سازد، خالكوبي در نواحي قابل رؤيت بدن، استفاده از لباسها و آرمهايي كه متعلق به گروههاي خاص انحرافي از جمله رپ و هوي است، تاتو صورت (لب، ابرو و چشم) مصاديق غير مجاز براي دختران و پسران دانشجو است."
معلم بهداشت و ولی توتالیتر
برخی از امور نیز برای هر دو جنس ممنوع است: "مچبندهاي دست و پا غير متعارف كه داراي نقوش زننده، علائم گروههاي ضد اسلام، ضد انقلاب و ضد اخلاق و يا رنگدار، پولكدار، چراغدار، قفلدار و زنجير دار هستند، استفاده از پيشانيبند، شال و دستمال گردن، كمربند، انگشتر و كيفهايي كه داراي نقوش و نوشتههايي با حروف لاتين و زننده يا داراي علامت گروههاي ضد اسلام، ضد انقلاب و ضد اخلاق باشد، ممنوع است. استفاده از لباسهايي كه روي آن تصاوير زن، الفاظ ركيك، عبارات عاشقانه و مبتذل، تصاوير فكاهي، پوچ و بيمعنا، شعارهاي قومي و نژادي، آرم و نشانههاي ضد اسلام، ضد انقلاب و گروههاي خاص حاوي تبليغات تجاري كه بر اساس هنجارهاي اجتماعي ميتواند زننده يا توهينآميز تلقي شوند يا محيط آموزشي را خصمانه سازد، خالكوبي در نواحي قابل رؤيت بدن، استفاده از لباسها و آرمهايي كه متعلق به گروههاي خاص انحرافي از جمله رپ و هوي است، تاتو صورت (لب، ابرو و چشم) مصاديق غير مجاز براي دختران و پسران دانشجو است."
معلم بهداشت و ولی توتالیتر
در بخشهایی از این بخش نامهها، دولت در مقام "معلم بهداشت" و "ولی مداخله جو" ظاهر می شود: "بهداشت و پاكيزگي فردي شرط لازم براي دانشجويان است، آرايشهايي كه جنبه زيبايي، جلب توجه ديگران را دارد در محيط آموزشي ممنوع است مانند استفاده از پروتز و ژل براي پسران و لوازم آرايشي صورت براي دختران. طول ناخنها بايد مناسب باشد ضمن اينكه استفاده از لاك، ناخن مصنوعي و جواهرات ناخن ممنوع است و آرايش و پيرايش موها بايد مناسب با شأن دانشگاه باشد." هیچ حکومتی مسئول بهداشت فردی افراد یا کوتاه و بلند بودن ناخن آنها نیست و نمی تواند باشد. این حد از مداخله در امور شخصی در هیچ دولتی بجز دولت جمهوری اسلامی سابقه ندارد.
مثلا حرفه ای
مثلا حرفه ای
در بخشهایی از این آیین نامهها برای آن که مداخلهی دولت در حوزهی خصوصی موجه جلوه گر شود در کنار دستورات عجیب و غریب نکاتی هم در مورد لباسهای حرفه ای گفته می شود. اما در همین حوزه نیز از ابتدا مداخلههای مبتنی بر سبک زندگی حاکمان آشکار می شود: "پوشيدن لباسهاي فرم خيلي تنگ يا خيلي گشاد مجاز نيست و ضخامت لباسهاي فرم بايد به گونهاي باشد كه از وراي آن لباسهاي زير مشخص نباشد (از پوشيدن لباس زير به تنهايي و يا لباسهاي ركابي و حلقهاي كه قسمتي از بدن مشخص ميشود بايد خودداري شود). لباسها بايد تميز و مرتب باشد به خصوص لباسهايي كه در محيط بيمارستان استفاده ميشود؛ پوشيدن جوراب با ضخامت مناسب و كفش با پاشنه مناسب ضروري است، استفاده از جواهرات و زيورآلات در محيط هاي باليني، كارآموزي و كارورزي بايد از مصاديق جواهرات و زيورآلات مجاز باشد و استفاده از عطر و ادكلن با بوهاي تند در بخشهاي باليني ممنوع است؛ آرايش صورت و بلندي ناخنها در بخشهاي باليني و تشخيصي ممنوع است."
مجید محمدی
منبع: رادیو فرانسه
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر